Η παρούσα ιστορική αναδρομή αποτελεί προϊόν εργασίας και προσφορά του Πανοσιολογιότατου Αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Αρχοντού.


Οἱ ἐπιδρομές τῶν Ψαριανῶν τόσο στά μικρασιατικά παράλια ὅσο & στά νησιά  ἐξακολουθοῦσαν νά σπέρνουν τόν τρόμο στούς Τούρκους. Οἱ ἀλλεπάλληλες αὐτές ἐπιδρομές εἶχαν ἐνισχύσει στόν σουλτάνο τήν ἰδέα νά καταστρέψει τά Ψαρά μέ ὁποιονδήποτε τρόπο. Οἱ Ψαριανοί ὄχι μόνο τό ἐγνώριζαν αὐτό ἀλλά ἔχοντας ἀκμαῖο ἠθικό διετράνωναν τήν ἀπόφασή τους  νά ἀντισταθοῦν σκληρά γιά τήν προάσπιση τῆς πατρίδας τους μέχρι τελευταίας ρανίδας τοῦ αἴματός τους, ἐνῶ ἀκατάπαυστα ναυπηγοῦσαν ἐλαφρές κανονιοφόρους (σκαμπαβίες) προκειμένου ν’ ἀποφύγουν τίς ὀγκώδεις τουρκικές φρεγάτες. Στίς 8 Ίουνίου τοῦ 1824 ἀποφάσισαν μέ γενική συνέλευση  στόν Ἱ. Ναό τοῦ Ἅγ. Νικολάου νά ἀντιμετωπίσουν τόν ἐχθρό στό νησί τους. Μαζί μέ τούς ἄνδρες θά παρέμεναν & τά γυναικόπαιδα. Ἀφαιροῦν τά πηδάλια – κατά τόν ὄρο πού ἔθεσαν, προκειμένου νά ἀγωνισθοῦν οἱ ξένοι ἔποικοι & τά μισθοφορικά στρατεύματα, ἐπειδή φοβοῦνταν ὅτι σέ περίπτωση πού ἀλωθεῖ τό νησί θά ἐγκαταλειφθοῦν ἀπό τούς ψαριανούς - ὅλων τῶν πλοίων ἐκτός ἀπό 5 πολεμικά  & ὅλα τά πυρπολικά.  Ὁ πληθυσμός τῶν Ψαρῶν βρισκόταν τότε στό ὑψηλότερο ἀριθμητικά ἐπίπεδο. Ὁ Waddington πού τά ἐπισκέφθηκε τόν Δεκέμβριο τοῦ 1823 ἀναφέρει ὅτι ζοῦσαν 26.000-27.000 ψυχές συμπεριλαμβάνοντας βέβαια & τούς πρόσφυγες. Ἀπ΄αὐτούς 3.000 περίπου Ψαριανοί, πάροικοι & μισθοφόροι (1300 Ψαριανοί, 700 πάροικοι & 1027 μισθωτοί στρατιῶτες) ἀποτελοῦσαν τήν πολεμική δύναμη.

Στίς 16 Ἰουνίου 1824 ὁ τουρκικός στόλος φάνηκε στίς ἀκτές τοῦ νησιοῦ, ἀφοῦ προηγουμένως παρέλαβε 28000 περίπου ἄνδρες ἀπό τά διάφορα λιμάνια, ὅπου προσωρμίσθηκε. Ὁ στόλος ἀριθμοῦσε 80 κανονιοφόρους, 6 φρεγάτες, 10 κορβέτες, 20 βρίκια & γολέτες & διάφορα ἄλλα εἴδη πλοίων συνολικά 200. Ὁ Κ. Νικόδημος τά ἀνεβάζει σέ 235 μεγάλα & μικρά , ἐκτός ἐκείνων πού λόγω τῆς ἀποστάσεως δέν διακρίνονταν. Ἡ Βουλή τῶν Ψαρῶν ζήτησε ἀμέσως βοήθεια  ἀπό τά ἄλλα δύο ναυτικά νησιά & τήν κεντρική Διοίκηση ἀλλά αὐτή ἄργησε νά ἔλθει. Ἡ Διοίκηση ἀντί νά διατάξει τόν ἀπόπλου τοῦ στόλου μέ προορισμό τά Ψαρά, τόν διατάζει νά μεταβεῖ στήν ἤδη κατεστραμμένη Κάσο, ἀποκρύπτοντας παράλληλα  ἀπό τούς Ψαριανούς τήν διαταγή μεταβάσεως τῶν ἑλληνικῶν πλοίων στή Κάσο. Μέ τήν αὐγή τῆς 20ης Ἰουνίου, ὁ ἐχθρικός στόλος σφυροκοπᾶ τήν πόλη & τά κύρια παραλιακά πυροβολεῖα, τά ὁποῖα ἀνταποδίδουν τά πυρά , ἀλλά μάταια προσπαθεῖ νά ἀποβιβάσει στρατεύματα χρησιμοποιώντας σαλοῦπες. Τά χαράματα ὅμως τῆς ἄλλης ἡμέρας, 21ης Ἰουνίου, κατορθώνουν μερικά πλοῖα , ἐπωφελούμενα & ἀπό τήν μπουνάτσα νά πλησιάσουν πρός τό ἀπότομο ἀκρωτήριο (κάβο) Μαρκάκη στό βόρειο ἄκρο τοῦ νησιοῦ. Οἱ στρατιῶτες πού φύλαγαν τόν κάβο αἰφνιδιάστηκαν ἀπό τούς 3000 τούρκους. Πρόβαλαν σθεναρή ἀντίσταση γιά μικρό χρονικό διάστημα, ἀλλά στό τέλος ἡρωϊκά μαχόμενοι φονεύθηκαν. Πολλοί ὑποστηρίζουν ὅτι τά Ψαρά ἁλώθηκαν μέ προδοσία ἀπό τόν ὁπλαρχηγό τῶν ξένων στρατευμάτων Κώττα.

Οἱ ἐχθροί χωρίς πλέον ἀντίσταση, ἄρχισαν νά ἀποβιβάζονται συνέχεια & νά προελαύνουν πρός τό ἐσωτερικό. Ἄν & ἡ Βούλή τῶν Ψαρῶν τό πληροφορεῖται, ἐντούτοις ἐπιδεικνύει ἀξιοθαύμαστη ψυχραιμία & συνεχίζει νά δίνει τίς ἀναγκαίες ὁδηγίες γιά τήν ἀπόκρουση τοῦ ἐχθροῦ & τή μετακίνηση τῶν στρατευμάτων. Λυσσαλέες μάχες δίνονται σέ διάφορες τοποθεσίες, ἀλλά οἱ λίγοι Ἕλληνες ἀδυνατοῦν νά ἀποκρούσουν τούς πολυάριθμους Τούρκους & οἱ θέσεις ἡ μία μετά τήν ἄλλη καταλαμβάνονται ἀπό τούς ἐχθρούς. Στό Φτελιό διεξάγεται λυσσαλέα μάχη, στό τέλος ὅμως οἱ κατά πολύ πολυαριθμώτεροι ἐχθροί κατόρθωσαν νά εἰσχωρήσουν στόν στρατώνα ὅπου & ἦλθαν σέ τρομακτική συμπλοκή μέ τούς Ἕλληνες. Αὐτοί βλέποντας ὅτι ἦταν μάταιη κάθε προσπάθεια ἀντίστασης, ἔβαλαν φωτιά στήν πυριτιδαποθήκη & ἔγιναν παρανάλωμα τοῦ πυρός μαζί μέ πάμπολλους ἐχθρούς. Ἀνενόχλητοι πλέον οἱ Τοῦρκοι βαδίζουν πρός τήν πόλη προκειμένου νά σφάξουν νά λαφυραγωγήσουν & νά αἰχμαλωτήσουν γυναικόπαιδα. Στήν πόλη διαδραματίσθηκαν σκηνές ἀπερίγραπτου ἡρωϊκοῦ μεγαλείου, ὅταν οἱ Ἕλληνες προτιμοῦσαν τόν ἔνδοξο & τιμημένο θάνατο παρά τή βεβήλωση, τόν ἐξευτελισμό, τή σφαγή ἤ τά σκλαβοπάζαρα.

Τό Σάββατο 21 Ἰουνίου  μία μεγάλη τουρκική δύναμη μετά ἀπό πολύωρη σθεναρή ἀντίσταση κατόρθωσε νά καταλάβει τόν περίβολο τοῦ Ἅγ. Νικολάου & νά κυριεύσει τά δύο κανονιοστάσια. Κατόπιν οἱ ἐχθροί εἰσέβαλαν στόν ἱ. Ναό, κατέσφαξαν τούς γέροντες & τά γυναικόπαιδα, ποῦ ΄εἶχαν κλεισθεῖ μέσα & λεηλάτησαν τήν ἐκκλησία. Στό τέλος τήν πυρπόλησαν. Τήν ἴδια τύχη εἶχε & ὁ ἄλλος μεγάλος ναός τῆς Μεταμορφώσεως του Χριστοῦ. Ἀφοῦ σφαγιάσθηκαν τά κλεισμένα σ’ αὐτόν γυναικόπαιδα & οἱ ἡλικιωμένοι ἀπογυμνώθηκε ἀπό τά κειμήλιά του & πυρπολήθηκε. Ἡ νύκτα πού ἐρχόταν βρῆκε τήν πόλη λεηλατημένη, ἱσοπεδωμένη, καταστραμένη & μέ πυρπολημένες ὅλες τίς κατοικίες της. Τό μόνο σημεῖο πού παρέμενε ἐλεύθερο ἀκόμη ἦταν τό Παλιόκαστρο ἡ μετέπειτα Μαύρη Ραχη τῶν Ψαρῶν.

Τά χαράματα τῆς Κυριακῆς 22 Ἰουνίου ὁ Χοσρέφ Πασᾶς διατάζει τήν κυρίευση τοῦ φρουρίου μέ ὁποιοδήποτε κόστος. Οἱ πρῶτες προσπάθειες καταλήψεώς του ἀπέτυχαν λόγω τῆς γενναίας ἀντίστασης τῶν ψαριανῶν ὑπερασπιστῶν. Ὁ Πασᾶς διατάζει τότε νά ἀποβιβασθοῦν ἀπό τά πληρώματα τοῦ στόλου ἐπίλεκτοι ἄνδρες προκειμένου νά προστεθοῦν στήν στρατιωτική δύναμη κυριεύσεως τοῦ κανονιοστασίου. Νέες ἔφοδοι ἀκολουθοῦν χωρίς ὅμως ἀποτέλεσμα. Στό τέλος ὅμως κατά τό ἀπόγευμα οἱ λίγοι ἐναπομείναντες Ψαριανοί ὑπερασπιστές βλέποντας ὅτι εἶναι ἀδύνατον νά συνεχίσουν τόν ἀγῶνα & τούς Τούρκους σέ μία νέα ἔφοδο νά εἰσέρχονται στό κάστρο ὅρμησαν μέ τά σπαθιά τους ἑναντίον τους. Ὁ ψαριανός Ἀντώνιος Βρατσάνος ἔχοντας πάρει τήν εὐχή τοῦ τυφλοῦ γέροντα πατέρα του & Δημογέροντα Δημητρίου Βρατσάνου βρίσκεται μαζί μέ τά γυναικόπαιδα, τούς τραυματισμένους, τούς γέροντες & ὅσους ἀπό τούς ὑπερασπιστές σώθηκαν στήν μεγάλη πυριτιδαποθήκη τοῦ κάστρου μέ ἀναμμένο δαυλό περιμένοντας τούς ἐχθρούς.  Ὅταν αὐτοί πάμπολλοι μπῆκαν μέσα ἔβαλε φωτιά στήν μπαρούτη & ἡ ἐκπυρσοκρότηση ἐξαΰλωσε τούρκους & ἕλληνες μαζί. Ταυτόχρονα & στήν μικρή πυριτιδαποθήκη τοῦ κάστρου ἔβαλε φωτιά ὁ ἀρχειοφύλακας τοῦ κανονιοστασίου Σιδερῆς. «Ἥρωες τῆς ντάπιας πείσατε κι αὐτούς  ἀκόμα τούς ἐχθρούς σας & τόν κόσμο πῶς οἱ ἀπόγονοι τοῦ Λεωνίδα ἔσπασαν μιά γιά πάντα  τίς ἀλυσίδες τους τῆς σκλαβιᾶς. Ἡ ἀνατίναξη τῶν Ψαρῶν θ’ἀντηχεῖ μέσα στήν αἰωνιότητα». Ed. Blaquière.

 
Ανάρτηση Αποφάσεων στο Διαδίκτυο | Δήμος Ψαρών